Zawieszenie władzy rodzicielskiej - kiedy może orzec je sąd?

Na czym polega władza rodzicielska?

Władza rodzicielska obejmuje zarówno opiekę nad dzieckiem, jak i podejmowanie w jego imieniu ważnych decyzji. Dotyczy między innymi leczenia, edukacji, miejsca pobytu, dokumentów, wyjazdów czy zarządzania majątkiem małoletniego. Rodzic, wobec którego orzeczono zawieszenie władzy rodzicielskiej, przez czas wskazany przez okoliczności nie może wykonywać wynikających z niej kompetencji. Nie reprezentuje więc dziecka w sprawach wymagających działania przedstawiciela ustawowego ani nie podejmuje samodzielnie kluczowych decyzji dotyczących jego życia. Samo zawieszenie nie powoduje jednak automatycznie utraty kontaktu z dzieckiem. Kontakty i władza rodzicielska są odrębnymi instytucjami prawa rodzinnego.

Jakie sytuacje mogą uzasadniać zawieszenie władzy rodzicielskiej?

Decydujące znaczenie ma czasowy charakter przeszkody. Sąd musi ustalić, że obecnie rodzic nie ma rzeczywistej możliwości wykonywania władzy rodzicielskiej, ale istnieją podstawy, aby zakładać, że sytuacja ta nie będzie trwała bezterminowo. Przyczyną może być na przykład dłuższa hospitalizacja, poważna choroba uniemożliwiająca zajmowanie się sprawami dziecka, czasowy pobyt za granicą lub odbywanie kary pozbawienia wolności. Ocena zawsze zależy jednak od konkretnych okoliczności. Sam fakt przebywania rodzica poza miejscem zamieszkania dziecka nie musi wystarczyć. Jeżeli nadal pozostaje on w stałym kontakcie, uczestniczy w podejmowaniu decyzji i współpracuje z drugim rodzicem, sąd może uznać, że zawieszenie władzy rodzicielskiej nie jest potrzebne.

Co dzieje się po zawieszeniu władzy rodzicielskiej?

Jeżeli władzę rodzicielską ma drugi rodzic, to zasadniczo on podejmuje decyzje dotyczące dziecka. Sytuacja wygląda inaczej, gdy zawieszenie dotyczy obojga rodziców albo żadne z nich nie jest w stanie sprawować pieczy. Wówczas konieczne może być ustanowienie opiekuna prawnego lub zastosowanie innej formy ochrony dziecka. Sąd każdorazowo powinien kierować się jego dobrem oraz aktualną sytuacją rodzinną. Rodzic z zawieszoną władzą nadal pozostaje rodzicem dziecka. Orzeczenie nie powoduje więc zerwania więzi rodzinnej ani automatycznego zakazu spotkań. Jeżeli kontakty miałyby zostać ograniczone lub zakazane, sąd rozstrzyga o tym odrębnie.

Wniosek o zawieszenie władzy rodzicielskiej

Sprawą zajmuje się sąd rejonowy - wydział rodzinny i nieletnich. Co do zasady właściwy jest sąd miejsca zamieszkania dziecka, a jeżeli nie można go ustalić - miejsca jego pobytu. We wniosku należy precyzyjnie wskazać, czego domaga się wnioskodawca oraz na czym polega przemijająca przeszkoda uniemożliwiająca drugiemu rodzicowi wykonywanie władzy rodzicielskiej. Istotne jest również przedstawienie dowodów potwierdzających opisane okoliczności. Mogą to być dokumenty medyczne, potwierdzenia pobytu w szpitalu, dokumenty dotyczące pobytu za granicą lub odbywania kary, korespondencja rodziców, dokumentacja szkolna czy zeznania świadków. Rodzaj dowodów powinien odpowiadać rzeczywistej przyczynie, dla której zawieszenie jest żądane.

Jak długo trwa zawieszenie?

Przepisy nie przewidują jednego z góry określonego okresu zawieszenia. Decydujące znaczenie ma czas trwania przyczyny, która doprowadziła do jego orzeczenia. Jeżeli przykładowo rodzic nie mógł zajmować się sprawami dziecka z powodu leczenia, po poprawie stanu zdrowia może wystąpić do sądu o uchylenie zawieszenia. Podobnie może być po powrocie z zagranicy czy ustaniu innej czasowej przeszkody.

Uchylenie zawieszenia władzy rodzicielskiej

Powrót do wykonywania władzy rodzicielskiej nie następuje wyłącznie dlatego, że sytuacja rodzica faktycznie się poprawiła. Konieczne jest odpowiednie rozstrzygnięcie sądu. Rodzic powinien wykazać, że okoliczności, które wcześniej uniemożliwiały mu zajmowanie się sprawami dziecka, już nie występują. Pomocne mogą być dokumenty potwierdzające zakończenie leczenia, powrót do kraju, zmianę sytuacji życiowej lub inne fakty świadczące o możliwości ponownego wykonywania obowiązków rodzicielskich. Sąd ponownie analizuje sytuację z punktu widzenia dobra dziecka.