Kto zapłaci za szkody górnicze w Goczałkowicach? Poseł Foltyn pyta o koncesję. Odpowiedź Ministerstwa

Interpelacja posła Bronisława Foltyna do ministra klimatu i środowiska w sprawie dramatycznej sytuacji mieszkańców gmin Goczałkowice-Zdrój, Pszczyna, Miedźna i Czechowice-Dziedzic wobec zaprzestania wypłaty odszkodowań za szkody górnicze przez PG Silesia.

W imieniu mieszkańców gmin: Goczałkowice-Zdrój, Pszczyna, Miedźna i Czechowice-Dziedzice oraz władz samorządowych tych gmin zwracam się z pilną interwencją w sprawie planowanego przeniesienia koncesji nr 162/94 (zmienionej decyzją z 20 grudnia 2019 r.) na wydobywanie węgla kamiennego ze złoża "Silesia" z Przedsiębiorstwa Górniczego "Silesia" sp. z o.o. (PG Silesia) na rzecz Bumech SA.

Działalność PG Silesia w latach 2012-2025 spowodowała na obszarze górniczym "Czechowice II" potężne, a w wielu przypadkach nieodwracalne, szkody górnicze, środowiskowe i infrastrukturalne, które zostały szczegółowo udokumentowane w skargach mieszkańców, procesach sądowych, pismach gmin oraz kontrolach organów państwowych.

Główne nieprawidłowości:

• Brak decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (DŚU) ex post, mimo że w grudniu 2019 r. wydłużono koncesję na kolejne 25 lat, spółka nie uzyskała wymaganej decyzji środowiskowej. Ministerstwo Klimatu i Środowiska w odpowiedzi na interpelację poselską nr K10INT7648 (14.02.2025 r.) potwierdziło, że w programie naprawczym MKiŚ nie ujęto obowiązku uzyskania DŚU ex post przez PG Silesia (pytanie 2).
• Masowe i nieusuwane szkody górnicze.
• Pękanie ścian i fundamentów budynków mieszkalnych.
• Osiadanie terenu powodujące powstanie niecek zalewowych na polach uprawnych (niemożność prowadzenia gospodarki rolnej, zmiany hydrogeologiczne).
• Uszkodzenie infrastruktury drogowej i kanalizacyjnej - liczne przypadki cofki ścieków do piwnic i domów. PG Silesia systematycznie odmawia wypłaty odszkodowań i napraw;
• sprawy kierowane są na drogę sądową, gdzie spółka się odwołuje i odwleka postępowania.
• Nienadzorowane zasypywanie zbiornika retencyjnego Rontok w Rudołtowicach. Staw pełnił bardzo ważną funkcję przeciwpowodziową. Jego zasypywanie skałą płonną spowodowało zmianę kierunku spływów wód powierzchniowych i powstanie nowych terenów zalewowych w sąsiedztwie Wisły, w szczególności na terenie gminy Goczałkowice-Zdrój.
• Niewłaściwe zagospodarowanie odpadów górniczych.
• Brak decyzji środowiskowej dla hałdy w Rudołtowicach.
• Zanieczyszczenie pyłem (w tym metale ciężkie) gleb, rzek i powietrza - realne zagrożenie zdrowia mieszkańców (pylica, nowotwory).
• Brak skutecznego nadzoru górniczego.Wyższy Urząd Górniczy i Okręgowy Urząd Górniczy w Katowicach przeprowadziły w latach 2023-2024 45 kontroli, w tym tylko 7 dotyczących szkód górniczych.
• W odpowiedzi ministra przemysłu (BM I.053.30.2025.TŚ z 2.04.2025r.) potwierdzono, że organa nadzoru nie posiadają narzędzi egzekucji napraw szkód - sprawy pozostają w gestii prawa cywilnego.
• Najwyższa Izba Kontroli w raporcie KSI.430.5.2024 nr ew. 92/2024/P/22/041.KSI wykazała szereg nieprawidłowości przy udzielaniu i zmianie koncesji.
• Brak współpracy ze stroną społeczną i samorządową. Mieszkańcy i gminy od lat zgłaszają trudności w kontakcie z kopalnią; nie ma skutecznego funduszu gwarancyjnego na szkody górnicze.

Przeniesienie koncesji na Bumech SA:

• Planowane przeniesienie całej koncesji (wraz z częścią obszarów i terenów górniczych) na Bumech SA budzi uzasadniony niepokój.
• Bumech przejmie odpowiedzialność jedynie za szkody powstałe po przeniesieniu koncesji (art. 149 PGG).
• Za szkody historyczne (w tym te jeszcze niewykryte) nadal formalnie odpowiada PG Silesia (w restrukturyzacji), a w razie jej likwidacji - Skarb Państwa.
• Nie ustalono wysokości i zasad funkcjonowania funduszu ubezpieczeniowego na szkody górnicze.
• Nie przeprowadzono nowej oceny oddziaływania na środowisko ani nowych symulacji osiadania terenu (teoria Knothego-Budryka) w związku z dalszą eksploatacją.
• Gmina Goczałkowice-Zdrój złożyła 4 lutego 2026 r. wniosek ZW.6560.1.2026 o przeprowadzenie kompleksowej analizy oceny skutków przeniesienia koncesji w warunkach postępowania sanacyjnego i umowy dzierżawy zorganizowanej części przedsiębiorstwa do Ministerstwa Klimatu i Środowiska, do Departamentu Geologii.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska zamierza wydać decyzję o przeniesieniu koncesji nr 162/94 na Bumech SA mimo udokumentowanych, masowych i nieusuniętych szkód górniczych oraz braku decyzji środowiskowej ex post?

2. Czy przed ewentualnym przeniesieniem koncesji ministerstwo zażąda od Bumech SA utworzenia funduszu gwarancyjnego na pokrycie wszystkich szkód historycznych - powstałych przed przeniesieniem koncesji, w tym przed wszczęciem postępowania sanacyjnego i przyszłych (z podaniem minimalnej wysokości funduszu)? Czy ministerstwo obarczy odpowiedzialnością za te szkody Bumech S.A.?

3. Czy ministerstwo przeprowadzi kompleksową kontrolę wpływu dotychczasowej eksploatacji na środowisko (w tym hałdę Rudołtowice i zbiornik Rontok) oraz wyda decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach ex post?

4. W jaki sposób ministerstwo zapewni, że Bumech SA nie uniknie odpowiedzialności za szkody powstałe przed przeniesieniem koncesji (w tym te, które ujawnią się w ciągu 5 lat po przeniesieniu - art. 149 PGG)?

5. Czy ministerstwo zamierza wstrzymać procedurę przeniesienia koncesji do czasu: wykonania nowych symulacji osiadania terenu, pełnego rozliczenia i naprawy dotychczasowych szkód, uzyskania pozytywnej opinii gmin dotkniętych działalnością kopalni?

6. Kto ponosi odpowiedzialność za brak reakcji na raport NIK oraz za wieloletnie tolerowanie stanu, w którym prywatna kopalnia powoduje szkody, a organa nadzoru nie są w stanie wyegzekwować wypłat odszkodowań?

7. Jeżeli Bumech SA lub inny podmiot, który będzie w posiadaniu koncesji, przestanie wypłacać odszkodowania, to czy Skarb Państwa będzie odpowiadał za wszystkie historyczne szkody górnicze wynikłe z prowadzenia działalności górniczej?

8. Czy do wniosku o przeniesienie koncesji została dołączona przez wnioskodawcę, czyli Bumech SA, zgoda, o której mowa w art. 36 ust. 1, wydana przez przedsiębiorcę, w przypadku którego toczą się postępowania przez organ do tego uprawniony?

Poseł na Sejm RP - Bronisław Foltyn

Odpowiedź Ministerstwa Klimatu i Środowiska

W związku z interpelacją nr K10INT15463 Posła Bronisława Foltyna przekazuję odpowiedź w zakresie kompetencji Ministra Klimatu i Środowiska.

Poniżej odpowiedzi na zadane pytania w przedmiotowej interpelacji:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska zamierza wydać decyzję o przeniesieniu koncesji nr 162/94 na Bumech S.A. pomimo udokumentowanych, masowych i nieusuniętych szkód górniczych oraz braku decyzji środowiskowej ex post?

Przeniesienie koncesji na inny podmiot jest możliwe po spełnieniu przez wnioskującego przesłanek wymienionych w art. 36 ustawy Prawo geologiczne i górnicze. W chwili obecnej organ koncesyjny jest w trakcie oceny wniosku Bumech S.A. względem wymogów prawa przytoczonych powyżej.

2. Czy przed ewentualnym przeniesieniem koncesji Ministerstwo zażąda od Bumech S.A. utworzenia funduszu gwarancyjnego na pokrycie wszystkich szkód historycznych - powstałych przed przeniesieniem koncesji w tym przed wszczęciem postępowania sanacyjnego i przyszłych (z podaniem minimalnej wysokości funduszu)? Czy Ministerstwo obarczy odpowiedzialnością za te szkody Bumech S.A.?

Odpowiedzialność za szkody dotyczy przedsiębiorcy, który prowadzi ruch zakładu górniczego. Zatem podmiot wnioskujący o przeniesienie koncesji na wydobywanie kopaliny, wstępując w prawa i obowiązki określone w koncesji, zostaje również obciążony odpowiedzialnością za szkody spowodowane ruchem zakładu. Naprawę szkód spowodowanych ruchem zakładu górniczego przedsiębiorcy realizują za pomocą środków pochodzących z bieżącej działalności operacyjnej. Organ koncesyjny wymaga od podmiotu, na który jest przenoszona koncesja, aby przedstawił dowód utworzenia rachunku bankowego funduszu likwidacji zakładu górniczego i zgromadzenia na nim środków finansowych w wysokości odpowiadającej środkom finansowym zgromadzonym przez dotychczasowego przedsiębiorcę.

3. Czy Ministerstwo przeprowadzi kompleksową kontrolę wpływu dotychczasowej eksploatacji na środowisko (w tym hałdę Rudołtowice i zbiornik Rontok) oraz wyda decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach ex post?

Nadzór i kontrolę nad ruchem zakładu górniczego m.in. w zakresie ochrony środowiska i gospodarki złożem sprawują organy nadzoru górniczego. Natomiast decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięć polegających na wydobywaniu kopalin ze złóż wydaje Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska po przeprowadzeniu postępowania na wniosek podmiotu planującego podjęcie realizacji przedsięwzięcia. Minister Klimatu i Środowiska nie jest właściwy w tej sprawie.

4. W jaki sposób Ministerstwo zapewni, że Bumech S.A. nie uniknie odpowiedzialności za szkody powstałe przed przeniesieniem koncesji (w tym te, które ujawnią się w ciągu 5 lat po przeniesieniu - art. 149 PGG)?

Odpowiedzialność spoczywa na przedsiębiorcy lub gdy ten nie istnieje na jego następcy prawnym. Przytoczony okres 5 lat dotyczy czasu, po jakim ulega przedawnieniu roszczenie odszkodowawcze, liczonego od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie. Wszelkie wątpliwości w tym zakresie będą rozstrzygały sądy powszechne.

5. Czy Ministerstwo zamierza wstrzymać procedurę przeniesienia koncesji do czasu: wykonania nowych symulacji osiadania terenu, pełnego rozliczenia i naprawy dotychczasowych szkód, uzyskania pozytywnej opinii gmin dotkniętych działalnością kopalni?

Wymienione czynności nie są elementem postępowania dotyczącego przeniesienia koncesji.

6. Kto ponosi odpowiedzialność za brak reakcji na raport NIK oraz za wieloletnie tolerowanie stanu, w którym prywatna kopalnia powoduje szkody, a organy nadzoru nie są w stanie wyegzekwować wypłat odszkodowań?

W świetle raportu NIK Minister Klimatu i Środowiska stoi na stanowisku, że decyzja zmieniająca koncesję nr 162/94 była wydana zgodnie z obowiązującym wówczas stanem prawnym. Ponadto organ koncesyjny nie podsiada władztwa w zakresie egzekwowania roszczeń odszkodowawczych za powstałe szkody górnicze. Odpowiedzialny za szkodę przedsiębiorca jest zobowiązany do zawarcia ugody z poszkodowanym w terminie 30 dni. W razie odmowy zawarcia ugody lub sporu dotyczącego jej realizacji, stronom przysługuje droga sądowa dochodzenia swoich praw, w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego.

7. Jeżeli Bumech S.A. lub inny podmiot, który będzie w posiadaniu koncesji, przestanie wypłacać odszkodowania, to czy Skarb Państwa będzie odpowiadał za wszystkie historyczne szkody górnicze, wynikłe z prowadzenia działalności górniczej?

Skarb Państwa reprezentowany przez właściwy organ nadzoru górniczego odpowiada za szkodę tylko wówczas, gdy nie istnieje przedsiębiorca odpowiedzialny za szkodę ani jego następca prawny.

8. Czy do wniosku o przeniesienie koncesji została dołączona przez wnioskodawcę, czyli Bumech S.A. zgoda, o której mowa w Art. 36 ust. 1 wydana przez przedsiębiorcę, w przypadku którego toczą się postępowania przez organ do tego uprawniony.

Do wniosku została dołączona zgoda przedsiębiorcy, któremu została udzielona koncesja jak i zgoda podmiotu, na rzecz którego koncesja ma zostać przeniesiona. Dokumenty te podlegają analizie prawnej, w toku postępowania administracyjnego.

Z up. Ministra
Krzysztof Galos, Podsekretarz Stanu - Główny Geolog Kraju, Ministerstwo Klimatu i Środowiska