Leki przeciwhistaminowe - czym są i jak działają?

Leki przeciwhistaminowe działają głównie poprzez blokowanie receptorów H1 (czyli receptorów histaminowych typu H1). Tym samym zapobiegają przyłączeniu histaminy, co ogranicza reakcje takie jak m.in. rozszerzenie naczyń krwionośnych. W efekcie dochodzi do złagodzenia objawów takich jak kichanie, łzawienie oczu, świąd skóry, pokrzywka czy katar alergiczny [1], [2].

Klasyfikacja i rodzaje leków przeciwhistaminowych

Leki przeciwhistaminowe dzieli się na generacje, co pozwala zrozumieć różnice pod względem ich działania, bezpieczeństwa i tolerancji.

Pierwsza generacja leków to związki mniej selektywne. Przechodzą łatwo przez barierę krew-mózg, co oznacza, że mogą wpływać na ośrodkowy układ nerwowy - powodując senność, zaburzenia koncentracji czy koordynacji.

Druga generacja leków cechuje się większą selektywnością względem receptorów obwodowych, słabszym przenikaniem do ośrodkowego układu nerwowego i dłuższym czasem działania. W praktyce oznacza to, że ryzyko działania sedatywnego jest znacznie mniejsze [1], [2].

Jakie są wskazania do stosowania leków przeciwhistaminowych?

Najczęstsze wskazania do stosowania leków przeciwhistaminowych to:

• alergiczny nieżyt nosa (katar sienny) - objawy: kichanie, świąd, wodnisty wyciek z nosa, zatkanie nosa
• alergiczne zapalenie spojówek - objawy: łzawienie, zaczerwienienie, świąd oczu
• przewlekła lub ostra pokrzywka (np. bąble, świąd) oraz obrzęk naczynioruchowy o podłożu alergicznym

Leki histaminowe stosuje się również wspomagająco przy objawach alergii skórnych (świąd, zaczerwienienie, wysypka) [1], [2].

W jakiej formie dostępne są leki przeciwhistaminowe?

Tabletki na alergię to najpopularniejsza forma leków przeciwhistaminowych. Stosuje się je przede wszystkim w leczeniu alergicznego nieżytu nosa, kataru siennego, pokrzywki czy świądu skóry. Niektóre z nich można kupić bez recepty.

Dla najmłodszych pacjentów, którzy mają trudność z połykaniem tabletek, można wybrać leki przeciwhistaminowe w postaci syropów. W ich skład wchodzą zazwyczaj te same substancje czynne co w tabletkach (np. dichlorowodorek cetyryzyny lub lewocetyryzyna). Dodatkową zaletą syropów jest przyjemny smak, dzięki czemu mogą być one lepiej tolerowane przez dzieci.

O czym pamiętać przy stosowaniu leków przeciwhistaminowych?

Warto podkreślić, że choć leki przeciwhistaminowe łagodzą objawy, to nie usuwają przyczyny alergii. Przy ich stosowaniu warto uwzględnić kilka ważnych zaleceń i środków ostrożności.

Po pierwsze, w przypadku leków z pierwszej generacji należy zachować ostrożność w prowadzeniu pojazdów i obsługiwaniu maszyn - ze względu na możliwe działanie sedatywne i upośledzenie koordynacji ruchowej. Przy lekach drugiej generacji zazwyczaj nie ma tego problemu, ale dla pewności warto zapoznać się z ulotką dołączoną do opakowania.

Po drugie, należy zwrócić uwagę na interakcje z innymi lekami, ponieważ metabolizm wielu preparatów odbywa się z udziałem układu cytochromu P450. Informacje na temat możliwych interakcji z innymi lekami znajdują się w ulotce dołączonej do opakowania (w razie wątpliwości warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Po trzecie, w przypadku dzieci (zwłaszcza bardzo małych), kobiet w ciąży lub karmiących piersią, a także u osób z chorobami wątroby lub nerek, przed zastosowaniem leku przeciwhistaminowego należy zachować szczególną ostrożność i skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Po czwarte należy upewnić się, że objawy alergii nie wymagają dodatkowego leczenia - jeśli mimo stosowania leku objawy utrzymują się lub nasilają, należy skonsultować się z lekarzem. Specjalista zleci badania diagnostyczne, a w razie konieczności również inne metody leczenia niż leki przeciwhistaminowe.

1. Emeryk, Andrzej. "Leki przeciwhistaminowe w chorobach alergicznych-co jest ważne dla lekarza i pacjenta." Alergia 1 (2009): 29-32.
2. https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.4.5.20.