Praca Pszczyna Praca Pszczyna

pless.pl - medium nr 1 w Pszczynie

REKLAMA

Rozrywka

  • 1 października 2004
  • wyświetleń: 20387

O inteligencji pszczyńskiej

Halina Nocoń (na zdjęciu), nauczyciel języka polskiego i historii w Szkole Podstawowej nr 16 w Studzienicach, wykładowca na Wydziale Etnologii i Nauk o Edukacji Uniwersytetu Śląskiego - filia w Cieszynie.

Obroniła pracę doktorską na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego "Inteligencja polska w powiecie pszczyńskim w latach 1922-1939" napisaną pod kierunkiem Wiesławy Korzeniowskiej.

Dlaczego wybrała Pani właśnie taki przedział czasowy?

Praca dotyczy ważnego w dziejach narodowych wycinka czasowego: pierwszą datę wyznacza wkroczenie wojsk polskich na przyznaną Polsce część obszaru plebiscytowego i powstanie powiatu pszczyńskiego w ramach autonomicznego województwa śląskiego. Pojęcie dwudziestolecia międzywojennego nie funkcjonuje dla historii Górnego Śląska.

Dlaczego postanowiła Pani uczynić polską inteligencję powiatu pszczyńskiego przedmiotem badań swojej pracy?

Dotychczas brak w historiografii pracy, która by na przykładzie jednego powiatu ukazywała wszelkie aspekty życia i działalności inteligencji polskiej okresu międzywojennego. Mówi się o braku rodzimej inteligencji polskiej i konieczności zastępowania jej ludnością napływową. Przedstawiciele rodzimej inteligencji byli narodowości niemieckiej. W toku badań okazało się, że było wielu przedstawicieli inteligencji polskiej, zajmowali oni ważne stanowiska w administracji państwowej, byli senatorami czy starostami. Dla władz państwowych również ważne było, by te stanowiska obejmowali Polacy, ze względu na dużą grupę przedstawicieli mniejszości niemieckiej.

W jaki sposób udało się Pani scharakteryzować polską inteligencję powiatu pszczyńskiego 1922-1939, zważywszy na brak w historiografii samodzielnych opracowań?

Praca oparta została na zróżnicowanej bazie źródłowej. Podstawą mojej pracy są zasoby archiwalne Archiwum Państwowego w Katowicach, oddział w Pszczynie, a zwłaszcza Starostwa Pszczyńskiego, Miasta Pszczyny, Mikołowa, Bierunia Starego. Owocna okazała się kwerenda w Archiwum Archidiecezjalnym w Katowicach, gdzie dotarłam do akt personalnych księży. Ponadto materiału do pracy dostarczyły mi kroniki szkolne, gimnazjalne, skorowidze, wykazy, księgi adresowe. Wywiady z potomkami rodzin inteligenckich pozwoliły mi dotrzeć do archiwów prywatnych.

Podstawowym celem Pani pracy było pokazanie rodowodu społecznego i terytorialnego inteligencji pszczyńskiej. Czym charakteryzuje się ta grupa?

Kwintesencją mojej pracy była monografia poszczególnych grup zawodowych grupy inteligencji: szczególnie księży, nauczycieli, urzędników albowiem była to grupa najliczniejsza i miała największy wpływ na życie publiczne. Cechą specyficzną inteligencji pszczyńskiej było to, że o ile inteligencja Rzeczpospolitej ma korzenie szlacheckie, tak inteligencja pszczyńska ma korzenie plebejskie, pochodzi z rodzin chłopskich. Młodzież wiejska miała trudną drogę do zdobycia wykształcenia, w czasach kryzysu gospodarczego i ciężkiej sytuacji ekonomicznej niewielu mogło sobie pozwolić na odpłatne kształcenie.

Inną cechą pszczyńskiej inteligencji jest to, iż kierowała się ona specyficznym etosem w służbie publicznej. Była to grupa aktywna politycznie - jej zadaniem było umacnianie polskości na terenach silnie zgermanizowanych, mająca duże oddziaływanie na miejscową ludność. Trzeba pamiętać, że nauczyciel, ksiądz czy lekarz w małej wiejskiej społeczności cieszyli się bardzo dużym autorytetem. Inną cechą pszczyńskiej inteligencji było rywalizowanie z inteligencją niemiecką. Województwo śląskie było autonomiczną jednostką w ramach państwa polskiego, kierującą się odrębnymi prawami. Konwencja górnośląska chroniła prawa mniejszości narodowych: niemieckiej i żydowskiej, zapewniała im możliwość politycznego organizowania się.

Najtrudniej było dotrzeć do informacji, które pozwoliłyby przedstawić życie codzienne inteligencji pszczyńskiej badanego okresu. Pomogły mi w tym wywiady z rodzinami, które były okazją do poznania swoistego klimatu domu inteligenckiego i jego tradycji, ale także pamiętniki i wspomnienia z badanego okresu.

Jakie problemy napotkała Pani podczas pisania pracy?

Pewnym utrudnieniem było rozproszenie źródeł jak i fragmentaryczność zawartych w nich informacji. W toku badań pojawiała się, aczkolwiek rzadko problem związany z ludnością, określaną jako indyferentna lub labilna narodowościowo. Niektóre osoby podczas spisów ludności deklarowały narodowość górnośląską. Kryterium, które pozwalało ustalić narodowość była odpowiedź na pytanie o język, którym się posługuje ankietowany.

Jakie są Pani dalsze plany zawodowe?

Część wniosków zawartych w pracy doktorskiej wykorzystam w pracy zawodowej na zajęciach z edukacji regionalnej. W pracy ze studentami przydatny będzie rozdział dysertacji traktujący o nauczycielach. Chciałabym opublikować część pracy doktorskiej, by udostępnić ją dla szerszego grona odbiorców. Przygotowałam stronę internetową dla nauczycieli zajmujących się edukacją regionalną www.eduregpszczyna.republika.pl class=dodaj target=blank>www.eduregpszczyna.republika.pl, które ma stać się docelowo forum wymiany publikacji, materiałów, scenariuszy lekcji.

Rozmawiała: Wioletta Skaźnik / powiat

REKLAMA - BANER POD ARTYKUŁEM

Komentarze

Zgodnie z Rozporządzeniem Ogólnym o Ochronie Danych Osobowych (RODO) na portalu pless.pl zaktualizowana została Polityka Prywatności. Zachęcamy do zapoznania się z dokumentem.